Jak wygląda egzekucja kontaktów z dzieckiem?

Wbrew swojej potocznej nazwie egzekucja kontaktów z dzieckiem nie jest wykonywana przez komornika, jak również skutkiem jej nie jest odebranie dziecka od rodzica, u którego przebywa, w celu umożliwienia wykonywania kontaktów drugiemu rodzicowi. Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem przybierają formę specjalnego postępowania uregulowanego przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 59815–art. 59822 K.p.c).

Co istotne – w myśl zasady, że kontakty rodzica z dzieckiem są nie tylko jego prawem, ale również obowiązkiem – postępowanie wykonawcze w przedmiocie kontaktów może wszcząć zarówno rodzic, który ma te kontakty wykonywać, jak i ten, przy którym dziecko ma miejsce zamieszkania. Postępowanie to ma zastosowanie również w przypadku ustalenia przez Sąd opieki naprzemiennej, jak również – po myśli art. 1136 K.r.o. – do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.

Dwufazowe postępowanie

Postępowanie o tzw. egzekucję kontaktów wszczyna się wyłącznie na wniosek, a przesłanką jego wszczęcia jest niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie orzeczenia/ugody ustalającej kontakty z dzieckiem. Postępowanie przebiega dwufazowo.

W fazie pierwszej sąd rejonowy co do zasady miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, postanawia zagrozić rodzicowi naruszającemu orzeczenie lub ugodę sądową nakazaniem zapłaty na rzecz drugiego rodzica oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Wszczynający postępowanie rodzic może we wniosku wskazać proponowaną sumę, lecz propozycja ta nie wiąże sądu, który uwzględnia sytuację majątkową osoby, co do której rozważa zagrożenie jej nakazaniem zapłaty. Sąd orzeka w drodze postanowienia zaskarżalnego zażaleniem.

Dopiero gdy osoba, której Sąd wcześniej zagroził nakazaniem zapłaty, nadal dopuszcza się naruszeń, sąd wydaje kolejne postanowienie – nakazuje danej osobie zapłatę należnej sumy, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń. To postanowienie również jest zaskarżalne zażaleniem, natomiast prawomocne postanowienie jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności, co umożliwia szybkie wszczęcie egzekucji komorniczej.

Zwrot wydatków i tryb przyspieszony

Na analogicznej zasadzie – gdy wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez jednego rodzica drugi poniósł wydatki związane z przygotowaniem kontaktu czy zamiarem jego realizacji – sąd może postanowieniem zasądzić zwrot takich uzasadnionych wydatków. Takie postanowienie jest zaskarżalne zażaleniem, a prawomocne stanowi tytuł wykonawczy.

Kodeks postępowania cywilnego daje możliwość przyspieszenia procedury egzekwowania kontaktów. Na podstawie art. 5821 § 3 K.p.c., w razie uzasadnionej obawy naruszenia obowiązków wynikających z orzeczenia o kontaktach, sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej już w wydawanym orzeczeniu. Pozwala to osobie dochodzącej wykonania kontaktów pominąć pierwszą fazę egzekucji i od razu domagać się postanowienia o nakazaniu zapłaty.

Wymogi formalne i umorzenie

Wszczęcie postępowania może nastąpić wyłącznie w oparciu o orzeczenie bądź ugodę zaopatrzone w klauzulę wykonalności, które muszą być załącznikiem do wniosku. Sąd umorzy postępowanie, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się ostatniego postanowienia nie wpłynął kolejny wniosek w sprawach wykonywania kontaktów. Sąd umorzy również postępowanie, jeśli w jego toku orzeczenie regulujące kontakty zostanie zmienione.

Podsumowując, jedynym sposobem na podjęcie próby przymuszenia rodzica do respektowania orzeczenia sądowego w przedmiocie kontaktów z dzieckiem jest zagrożenie zapłatą, a następnie nakazanie zapłaty stosownej sumy pieniężnej, którą to sumę można próbować wyegzekwować komorniczo. Nie ma możliwości przymuszenia do faktycznego realizowania kontaktów z dzieckiem.