Przesłanka materialna dozoru elektronicznego w orzecznictwie sądowym

Dozór elektroniczny, a dokładnie odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, reguluje Kodeks karny wykonawczy w rozdziale VIIa. Przepisy tego rozdziału opisują cały system dozoru elektronicznego oraz procedurę jego uzyskania przez skazanego. Istotne znaczenie ma przede wszystkim art. 43la, w którym zawarte są warunki udzielenia przez Sąd zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Warunki formalne

Warunki te możemy podzielić na formalne, które brzmią następująco:

• wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego;
• skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
• osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3 – jeżeli skazany zamieszkuje wspólnie z inną osobą lub osobami pełnoletnimi, warunkiem rozpoczęcia dozoru stacjonarnego jest uprzednia pisemna zgoda tych osób złożona do sądu, obejmująca także umożliwienie podmiotowi dozorującemu przeprowadzanie czynności kontrolnych;
• odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1 – warunki techniczne obejmują w szczególności liczbę oraz zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi.

Przesłanka materialna

Warunki formalne dozoru elektronicznego są jednoznaczne i ich spełnienie bądź niespełnienie nie budzi wątpliwości. Inaczej jest jednak z jedyną przesłanką materialną, tj. iż odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego jest wystarczające do osiągnięcia celów kary – ta przesłanka ma zdecydowanie ocenny charakter. Z uwagi na to orzecznictwo sądowe odgrywa tu kluczową rolę.

Zgodnie z orzecznictwem^[1] Sąd udzielając zgody na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego nie powinien odnosić się do kwestii dotyczących samego czynu skazanego, gdyż te kwestie były już badane przez Sąd, który orzekł wobec skazanego karę. W zamian za to Sąd powinien skupić się na tzw. prewencji szczególnej, tj. kształtowaniu poczucia odpowiedzialności u skazanego oraz potrzeby przestrzegania przez niego porządku prawnego, czyli powstrzymania się od powrotu do przestępstwa. Prewencja szczególna powinna być dla Sądu istotniejsza niż cel w postaci izolacji skazanego od społeczeństwa, chyba że mamy do czynienia ze skazanym, który jest całkowicie zdemoralizowany.

Jednocześnie orzecznictwo wskazuje, że samo poprawne zachowanie się skazanego czy włączenie się przez niego w proces resocjalizacji nie stanowi wystarczającej podstawy do udzielenia zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego,^[2] jak również, że z dozoru elektronicznego nie powinny korzystać osoby, które lekceważą porządek prawny.^[3] Oznacza to, że np. samo poprawne zachowanie się skazanego w zakładzie karnym nie będzie wystarczające, jeśli przed osadzeniem wchodził on w konflikty z prawem lub wykazywał lekceważenie norm prawnych.

W tym kontekście dodać należy, że skazani w warunkach recydywy zwykłej co do zasady mogą uzyskać zgodę na dozór elektroniczny, gdy orzeczono ją za przypadkowe przestępstwo, popełnione w szczególnych okolicznościach wskazujących na brak chęci powrotu do przestępczego życia, a zachowanie skazanego po ostatnim opuszczeniu zakładu karnego było nad wyraz pozytywne.^[4]

Warto również zwrócić uwagę na wyrażany przez Sądy pogląd, iż system dozoru elektronicznego nie służy łagodzeniu negatywnych skutków dla zdrowia czy sytuacji rodzinnej skazanego, związanych z jego osadzeniem w zakładzie karnym. Te sytuacje rozwiązuje się odroczeniem wykonania kary, a po jej rozpoczęciu – przerwą w karze.^[5]

Podsumowanie

Choć wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest nadal wykonywaniem kary pozbawienia wolności – tylko poza zakładem karnym – możliwość skorzystania z niego przez skazanego uzależniona jest od oceny Sądu uwarunkowanej zarówno postawą i zachowaniem skazanego w warunkach wolnościowych, jak i jego stosunkiem do popełnionego przestępstwa i popełniania przestępstw w ogólności.

1. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 10 maja 2017 roku, sygn. akt II AKzw 544/17
2. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 10 grudnia 2018 roku, sygn. akt II AKzw 1005/18
3. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 stycznia 2018 roku, sygn. akt II AKzw 1076/17
4. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 maja 2019 roku, sygn. akt II AKzw 101/19
5. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 stycznia 2018 roku, sygn. akt II AKzw 1097/17