Rozwód a inne postępowania rodzinne
Istotną zasadą proceduralną dotyczącą postępowań rodzinnych jest to, że gdy wszczęte zostaje postępowanie o rozwód lub o separację, nie mogą pozostawać w toku inne sprawy rodzinne, takie jak sprawa o alimenty, zaspokajanie potrzeb rodziny, władzę rodzicielską nad wspólnymi małoletnimi dziećmi lub o kontakty z nimi. Kwestie te regulują art. 445 i 445¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Jest tak dlatego, że w postępowaniu rozwodowym lub o separację kwestie dotyczące świadczeń o charakterze alimentacyjnym, władzy rodzicielskiej i kontaktów są co do zasady rozstrzygane – mają one związek z rozwodem lub separacją małżonków i dotyczą wspólnych dzieci, więc celowym jest, by toczyły się przed jednym sądem.
Zawieszenie i przekazanie sprawy
Gdy proces o rozwód lub o separację już trwa, nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny ani o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd, do którego sprawa została skierowana, przekazuje sądowi prowadzącemu sprawę o rozwód lub separację, który rozstrzygnie o niej według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym.
Podobnie jest w przypadku sprawy dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dziećmi – jeżeli rozwód lub separacja są w toku, takie odrębne postępowanie nie może być wszczęte. W razie potrzeby rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej lub kontaktach stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym.
Postępowania wszczęte przed rozwodem
Gdy postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty zostanie wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega ono zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub separację. Dotyczy to świadczeń za okres od jego wytoczenia. Nadto, gdy w sprawie o rozwód lub o separację zostanie wydane zabezpieczenie dotyczące zaspokajania potrzeb rodziny lub alimentów, wstrzymaniu ulega wykonanie nieprawomocnych orzeczeń w tym zakresie wydanych w poprzednio wszczętej sprawie za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację.
Podobnie jest w przypadku sprawy dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów – postępowanie wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację również ulega zawieszeniu, a o władzy rodzicielskiej lub kontaktach przez czas trwania sprawy o rozwód sąd orzeka w trybie zabezpieczenia.
Po prawomocnym zakończeniu sprawy
Gdy sprawa o rozwód lub separację prawomocnie się zakończy, zawieszone postępowanie o alimenty lub zaspokajanie potrzeb rodziny sąd podejmuje z mocy prawa, a orzeczenie wydane w takim postępowaniu, którego wykonanie było wstrzymane, podlega wykonaniu. Dotyczy to jednak tylko okresu, co do którego sąd w sprawie o rozwód lub separację nie orzekł. W pozostałym zakresie postępowanie ulega umorzeniu.
Co do postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej lub kontaktów, które zostało zawieszone, sąd podejmie je, jeżeli w prawomocnym orzeczeniu o rozwodzie lub separacji w tym zakresie nie orzeczono. W przeciwnym razie postępowanie ulega umorzeniu.
Na co zwrócić uwagę?
Należy pamiętać, że sprawy o alimenty, przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, władzę rodzicielską czy kontakty z dziećmi rozpatrują właściwe sądy rejonowe. Rozwód i separacja natomiast toczą się przed sądem okręgowym. Opisane „wchłanianie' przez postępowania rozwodowe lub o separację innych spraw rodzinnych jest czymś, o czym warto pamiętać, gdy rozważa się wszczęcie którejś z takich spraw. Nawet jeżeli wytoczymy sprawę przed sądem rejonowym, to druga strona może wnieść pozew o rozwód lub separację, czego następstwem będzie niejako przeniesienie rozstrzygania o wszelkich innych sprawach do tego postępowania.
